Skip to content

K.G.P.A.A. Mangkoenagoro IV

Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Mangkoenagoro IV (ꦩꦁꦏꦸꦀꦒꦫ꧇꧔꧇, 3 Maret 1811–2 September 1881) adalah Adipati keempat Mangkunegaran yang memerintah dari tahun 1853–1881.

Tentang

Nama kecilnya adalah Raden Mas Sudira. Mangkunegara IV dikenal sebagai sosok pemimpin yang berkharisma, handal dalam memegang tampuk pemerintahan, dan berjiwa seni. Beliau memrakarsai beberapa proyek-proyek pembangunan di Jawa Tengah antara lain pembangunan stasiun, rel kereta jalur Solo-Semarang, pabrik gula, dan sebagainya. Mangkunegara IV juga menggubah aransemen gending (lagu Jawa) Ketawang Puspawarna, yang diterbangkan bersama wahana antariksa Voyager 1.

KGPAA Mangkunegara IV
K.G.P.A.A. Mangkunegara IV

Karya Sastra

Belum Diindeks

Tidak kurang dari 42 buku yang digubah pada masa pemerintahannya termasuk yang ditulis sendiri olehnya. Berikut ini adalah daftar karya sastra yang digubah Mangkunegara IV.1

  1. Wanagiri Jaman Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara III
  2. Giripura
  3. Tegal Gonda
  4. Ngadani Pabrik Tasikmadu
  5. Ngalamat
  6. Babad Serenan
  7. Werdining Bangsal Tosan
  8. Wiwahan Dalem Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Ariya Prabu Prang Wadana
  9. Ngadani Bendungan Tambakagung
  10. Ngadani Bendungan Tirtaswara
  11. Srikaton
  12. Nyanjata Sangsam
  13. Wanagiri Prang Wadanan
  14. Wredining Pandel Panjenengan
  15. Serat Piwulang Warna-warni:
    1. Warayagnya
    2. Wira Wiyata
    3. Sriyatna
    4. Nayakawara
    5. Condrarini
    6. Paliatma
    7. Salokatama
    8. Darmawasita
    9. Ngelmu
    10. Pitutur
    11. Puji
    12. Wedhatama
    13. Sambetanipun Serat Wedhatama
  16. Serat-serat Iber Mawi Sekar Macapat
    1. Serat Iber Dhumateng Ngabehi Poncatoya (Pancataya)
    2. Serat Iber Dhumateng Raden Mas Ariya Jayaningrat
    3. Serat Iber Dhumateng Kangjeng Pangeran Ariya Natabrata
    4. Serat Iber Dhumateng Para Putra Santana Dalem Ingkang Ugi Kawastanan Serat Palimarma
    5. Serat Iber Dhumateng Tuwan Pilip
    6. Serat Iber Dhumateng Kangjeng Pangeran Ariya Londa Atmaja
    7. Serat Iber Dhumateng Tuwan Pan Bakel, Dhumateng Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara
    8. Serat Iber Dhumateng Tuwan Holle
    9. Serat Iber Dhumateng Kangjeng Pangeran Arya Gonda Atmaja
    10. Serat Iber Dhumateng Kangjeng Pangeran Arya Angabehi
    11. Serat Iber Dhumateng Kangjeng Pangeran Arya Angabehi (2)
    12. Serat Iber Dhumateng Kangjeng Pangeran Arya Angabehi (3)
    13. Serat Iber Dhumateng Kangjeng Pangeran Arya Surya Atmaja
    14. Serat Iber Dhumateng Kangjeng Pangeran Arya Angabehi (4)
    15. Serat Iber Dhumateng Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Amangkunagara
    16. Serat Iber Dhumateng Tuwan Holle (2)
  17. Serat Salokantara
  18. Sandi Asma Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara IV
  19. Tripama
  20. Yogatama
  21. Pariminta
  22. Paliwara
  23. Pariwara
  24. Manuhara
  25. Pralambang Rara Kenya
  26. Pralambang Kenya Candala
  27. Jaka Lala
  28. Rerepen Prayangkara
  29. Rerepen Prayaswara
  30. Rerepen Rumpakan
  31. Panembrama Guprenur Jendral
  32. Panembrama Dhateng Para Murid-murid Ing Pamulangan
  33. Panembrama Gonda Siswaran
  34. Dhalang Kinanthi Gendhing
  35. Pasanggrahan Langenharja
  36. Serat Iber
    1. Dhumateng Kangjeng Pangeran Ariya Cakradiningrat
    2. Dhumateng Kangjeng Pangeran Ariya Suryasasaningrat
    3. Dhumateng Kangjeng Pangeran Ariya Natabrata (Ya)
    4. Dhumateng Kangjeng Pangeran Ariya Natabrata (Na)
    5. Dhumateng Kangjeng Pangeran Ariya Natabrata (Ca)
    6. Dhumateng Kangjeng Pangeran Angabehi
  37. Panembrama Ingkang Sinuhun Pakubuwana Kaping IX Rawuh Ing Tasikmadu
  38. Panembrama Angurmati Pangeran Ariya Prawiranagara
  39. Serat Iber Dhumateng Raden Tumenggung Dipakusuma
  40. Mengeti Badha Dhahubipun Raden Mas Ariya Gonda Siwaya, 2 Bandara Raden Ajeng Suwiyati
  41. Namining Ringgit Samarang
  42. Sendhon Langen Swara
    1. Katrangan Sarta Tegesipun
    2. Bawa Sarta Gendhingipun
  43. Pemutan Lelampahanipun Raden Mas Ariya Gondakusuma MN IV
  44. Wawacan Panji Wulung (terjemahan dari naskah Sunda karangan Raden Haji Muhammad Musa)

Daftar Pustaka

  • Mangkoenegara, Pangeran. 1931. Pandji Woeloeng, Uit Het Soendaasch In Het Javaansch. Bataviacentrum: Landsdrukkerij.
  • Susilantini, Endah. 1997. Konsep Sentral Kepengarangan KGPAA Mangkunegara IV. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan RI.

  1. Daftar sementara dari berbagai sumber.